nieuws 7 december 2018

Universiteiten rollen rode loper uit voor gulle alumnus

Financieel Dagblad, 7 december 2018

Erik van Rein, Ilse Zeemeijer

 

Margot van Sluis moet ‘even op haar woorden letten’ als ze antwoord geeft op de vraag hoe het Rotterdamse Erasmus Trustfonds al die geldschieters vindt die een miljoen willen doneren. Het is een delicaat privacyonderwerp. De meesten komen uit het eigen netwerk, zegt de algemeen directeur. ‘Maar ja’, vervolgt ze, ‘je kunt alles tegenwoordig op internet vinden. Wij houden uiteraard ook in de gaten wat er in de Quote 500 staat’.

De strategie werkt. Het fonds liet ruim een jaar geleden weten €25 mln te hebben opgehaald bij rijke oud-studenten van de Erasmus Universiteit en de teller staat nu op €30 mln. De alumni spekken de kas van het nieuwe Endowment Fund en het geld moet geheel ten goede komen aan onderzoek en onderwijs. Aan ambitie ontbreekt het de Rotterdammers niet. Door slim te beleggen en nieuwe giften binnen te halen moet er in 2025 €100 mln in het fonds zitten.

Aparte stichtingen

In navolging van Rotterdam (her)ontdekken ook andere universiteiten de alumnus als geldschieter, een inkomstenbron die in Amerika al generatieslang gangbaar is. Zo heeft het Leids Universiteits Fonds (LUF) de organisatie omgegooid en een nieuwe directeur aangenomen, die net als in Rotterdam de Quote 500 door gaat spitten. Tilburg heeft alumnus en NS-bestuurder Bert Groenewegen aangetrokken om twee keer zoveel giften op te halen, Maastricht start een crowdfundingplatform en alumni in Twente zijn een investeringsfonds gestart.

Formeel zijn het niet de universiteiten die geld ophalen, maar aparte stichtingen die onafhankelijk zijn van de universiteit. Toch kruipen de twee in veel gevallen naar elkaar toe. ‘Wij zijn er immers voor de universiteit’, zegt Diederik van Wassenaer, penningmeester van het LUF.

Broodnodig voor talent

Die band zal de komende jaren nog hechter worden. ‘Dat is uit nood geboren’, zegt Tim van der Hagen. De voorzitter van het college van bestuur van de TU Delft wil €3 mln tot €5 mln aan toezeggingen per jaar ophalen met fondsenwerving, fors meer dan de toegezegde €1,7 mln vorig jaar. Het geld is broodnodig om talentvolle onderzoekers naar Delft te halen en te zorgen dat dat talent ook blijft, zegt hij. ‘Vroeger, in 2005, had je daar gewoon geld voor liggen. Nu hebben we nul potjes, geen vrij geld.’

Universiteiten zitten klem, zo is de ervaring van bestuurders. Ze leiden steeds meer studenten op, maar de financiering van het Rijk loopt niet met deze groei in de pas. Wetenschappers klagen over de werkdruk en de tijd en moeite die het kost om onderzoeksgeld te vinden. Studenten willen meer waar voor hun geld nu de studiebeurs is afgeschaft. Dan heeft de universiteit ook nog veel oude gebouwen die aan vervanging toe zijn en waar de komende vijf jaar ruim €3 mrd voor nodig is.

Vrij te besteden

In tegenstelling tot sommige universiteiten in het buitenland kunnen de Nederlandse geen obligaties uitgeven of heel hoge collegegelden vragen. Dat komt doordat ze bijna allemaal publiek zijn. Ze krijgen geld van het Rijk en vullen dit aan met euro’s van wetenschapsfinanciers, bedrijven en publieke organisaties die met de universiteit willen samenwerken. De vierde pot is fondsenwerving, waar het geld van alumni ondervalt.

‘De overheid zorgt voor goed,fatsoenlijk onderwijs, maar nietvoor excellentie’, zegt Van Sluis vanhet Rotterdamse Trustfonds. Ommee te doen aan de internationalestrijd om de beste wetenschappersen studenten, hebbenuniversiteiten extra geld nodig, stelt Van Sluis. ‘En alumni zijn bereiddat te doneren.’

Bijkomend voordeel van giften isdat universiteiten vaak zelf kunnenbeslissen hoe ze het uitgeven. Dat is bij geld van andere geldschieterswel anders. Denk aan de eisen diesubsidieverstrekkers en bedrijven stellen aan het onderzoeksthema of de samenwerkingspartners. Van Sluis: ‘Als universiteit wil je juist vrije onderzoeksruimte. Die kunnen alumni creëren.’

Reünistenclub

De noodzaak is er dus, toch staat fondsenwerving in Nederland nog in de kinderschoenen. Universiteiten in Rotterdam, Leiden en Amsterdam lopen qua omvang iets voorop, maar de jaarlijks opgehaalde bedragen staan in schril contrast met de miljarden die universiteiten in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk ophalen.

De universiteit van Tilburg is bijvoorbeeld al blij als het lukt om volgend jaar €1 miljoen aan particuliere giften binnen te halen. Het universiteitsfonds van Wageningen kreeg vorig jaar bijna €2 mln binnen en mikt dit jaar op ruim zeven ton. Het Ubbo Emmius Fonds (UEF) in Groningen haalde vorig jaar €1,7 mln op bij alumni. Een doel voor volgend jaar is er niet.

Andere universiteiten, zoals in Nijmegen en Eindhoven, willen wel meer geld ophalen bij alumni, maar worstelen nog met de organisatie. In Leiden heeft het jaren geduurd om het fonds ‘uit de kleilagen’ te trekken, zegt penningmeester Van Wassenaer. ‘Het werd gerund als een reünistenclub, maar dat kan niet meer met een vermogen van €37 mln.’

Illustratief is de verhuizing van het LUF naar het bestuursgebouw van de universiteit, die veel emotie opriep bij oud-bestuursleden. Zij vonden dat het fonds te dicht op de universiteit kroop. Dat rector magnificus Carel Stolker sinds dit jaar in het LUF-bestuur zit, is een kleine revolutie.

Learn, earn and return

Hayley Rose weet wel waarom het verschil in ambitie met Angelsaksische universiteiten zo groot is. ‘Er is hier geen cultuur van teruggeven’, zegt ze. Rose haalde met collega’s bijna 200 miljoen pond op voor Britse universiteiten en adviseert nu als zelfstandig fondsenwerver Nederlandse universiteiten. Vooral in Amerika wordt studenten vanaf dag 1 gewezen op hun morele plicht om terug te geven. ‘Het is learn, earn and return’, zegt Rose.

Toch kunnen Nederlandse universiteiten zich niet verschuilen achter dat cultuurverschil. ‘Fondsenwerving is volledig afhankelijk van relaties opbouwen. Dat besef is er niet’, vervolgt Rose. Ze zag het in Rotterdam, waar ze het trustfonds adviseerde. Nadat een alumnus een paar miljoen had toegezegd, wilde het meteen op zoek naar projecten voor dat geld. ‘Ik zei: wacht even, hebben jullie al een bedankmailtje gestuurd?’

Vizier op de groten

Nog zoiets: Nederlandse universiteiten zijn dol op kortetermijncampagnes, bijvoorbeeld via crowdfunding. Daarbij leggen veel alumni een klein bedrag in. ‘Maar het zijn de grote bedragen die de wereld veranderen. Richt je eerst op de grotere donoren, treed daarmee naar buiten en laat anderen aanhaken’, adviseert Rose.

Wat universiteiten als gulle gevers zien, verschilt nogal. Zo belandt een Nijmeegse alumnus al in de categorie ‘major donor’ als hij €500 per jaar inlegt. In Leiden is dat €2500, in Rotterdam en Groningen €5000, in Maastricht €25.000 en bij het Amsterdams Universiteitsfonds zelfs €50.000.

Heel on-Nederlands

Dat het Erasmus Trustfonds alumni bij de start heeft gevraagd om €1 mln in te leggen, is ‘heel on-Nederlands, maar des te Rotterdamser’, zegt initiatiefnemer en voorzitter Michiel Muller lachend. En het is gelukt. ‘Nederlandse alumni geven geen geld omdat het ze nooit is gevraagd. Maar als je met ze praat, zijn ze heel snel enthousiast. Wat ook helpt is dat mensen die bereid zijn om dit soort bedragen te doneren, ambitie willen zien. €100 mln is niet easy peasy, maar voor €20.000 komt niemand zijn bed uit.’

Universiteiten moeten wel beterlaten zien wat er op de campusgebeurt, vindt Muller, die zelf in1989 afstudeerde alsbedrijfseconoom. ‘Alumni denkensoms dat er iemand ergens in eenstoffig kantoortje onderzoek zit tedoen dat nergens toe leidt. Dat isecht veranderd. Universiteitenpakken allerlei ingewikkeldeproblemen aan, van obesitas totluchtverontreiniging in Afrikaanse steden. Dat moet je als universiteit wel vertellen.’


Het online artikel kunt u hier lezen.

Klikt u hieronder voor de papieren versie (met een mooie visual over het Erasmus Trustfonds!)

1812 FD 2018-12-07 Erasmus Trustfonds